“Danijel Deronda” – Kontroverzan roman o položaju Jevreja u engleskom društvu


Ako je ove redove ispisao muškarac, verujem da je to jedini muškarac otkako je sveta i veka koji je u potpunosti ovaladao ženskim umom. Čarls Dikens

Korice_DDER_OK

Da biste krajem 19.veka imali uspeha kod izdavača i publike/čitalaca, kao pisac romana, neminovno ste morali imati muško ime. Upravo zato Meri En Evans uzima preudonim, i njena dela danas čitamo kao dela izvesnog Džordža Eliota. Budući književna kritičarka, bila je podrobno upoznata sa romanima Džejn Ostin i Šarlote Bronte, koje će presudno uticati na njen stil pisanja, ali delom i na viktorijanske i evangelističke teme koje se javljaju u njenim prvim romanima. Svojevremeno su je nazivali „hroničarkom ruralnog života u Engleskoj“. Našoj publici poznata je po romanu Vodenica na Flosi, ali to nije njeno najbolje napisano delo, iako je proslavilo među evropskom publikom 19. i 20. veka.

Godine 1876. nastao je njen čuveni roman, prema tadašnjoj modi nazvan po glavnom junaku, Danijel Deronda. To je njeno poslednje dovršeno delo, oličenje svih dugogodišnjih romanesknih stremljenja i predstavlja vrhunski uobličenu sliku viktorijanskog društva na kraju 19. veka. Ovo je roman koji u britanskom društvu i danas izaziva velike kontroverze jer tematizuje uobičajeni problem tog doba, o kome se nerado uopšte i govorilo: položaj Jevreja u engleskom društvu.

Roman započinje in medias res, bez uvodne napomene o likovima koje susrećemo. Mladi aristokrata Danijel Deronda u kockarnici u Nemačkoj, ugledao je Gvendolin kako igra rulet. Ubrzo zatim, saznajemo da je Gvendolinina porodica ostala bez imanja i prihoda i ona je primorana da se vrati kući u Ofendin. Naglo prekinuvši radnju, autorka nas vraća nekoliko godina u nazad i počinje veoma opširno da pripoveda o Gvendolin. U maniru klasičnog realizma, čitalac biva upoznat sa paletom likova, prolazi sa Gvendolin mnoštvo epizoda kroz koje se njen lik na veličanstvan način otvara ka publici, i konačno saznajemo da je ona usled nemaštine bila prinuđena da se uda za bogatog ali okrutnog gospodina Grandkorta, koji u tajnosti već ima ljubavnicu i dvoje dece. O samom Derondi još ništa ne znamo, osim da je zapao za oko Gvendolin, za koju još nijedan muškarac nije bio pažnje vredan.

PROČITAJTE I OVO:  Večera: O čudovištima iz srednje klase

Prva značajna epizoda o Derondi je ona u kojoj on vesla Temzom i uspeva da spasi prelepu devojku koja je nameravala da se udavi. Tu već zapažamo sve bitno o ovom junaku, njegovu dobrotu, empatiju za druge, požrtvovanost i hrabrost. Mlada Jevrejka Mira koju je spasio, pobegla je od teškog života sa ocem koji je iskorišćavao njeno pevačko umeće, i u potrazi je za svojom majkom. Tu potragu će Danijel obavljati umesto nje, zapravo prikrivajući želju da sazna više o sopstvenom poreklu. Paralelizam koji se razvija između likova Danijela i Mire na samom kraju romana doživljava kulminaciju, kada Danijel konačno upoznaje svoju majku, takođe scensku pevačicu, i saznaje da je zapravo Jevrejin.
Čitalac bi se lako mogao prevariti, na osnovu sugestija iz uvodne epizode, da će se između Deronde i Gvendolin roditi ljubavna priča. Međutim, Gvendolin je tragični lik koji je autorki poslužio kao ilustracija ideje o razmaženoj provincijalki sa prevelikim očekivanjima. Ona i završava kao mlada udovica, razočarana u život, ali pod Derondinim uticajem, na kraju ipak ispoljava znake dobrodušnosti i pomirenosti sa nemilom sudbinom. Danijelov lik se, pak, razvija u potpuno drugačijem pravcu. On otkriva u sebi veliku empatiju prema ugnjetavanoj jevrejskoj zajednici u Londonu, asimiluje se sa njima kroz lik Mirinog brata Mordekaja, i konačno, kada otkrije svoje poreklo, sa olakšanjem i entuzijazmom ženi se Mirom i preuzima ulogu koju je imao sam Mojsije – da vodi Jevrejski narod ka Obećanoj zemlji.

Danijel Deronda je vrhunsko delo klasične viktorijanske književnosti. To je uznemirujuća priča o iskrenim emocijama, verna slika engleskog društva sa kraja 19. veka. Protkan mnogim autobiografskim detaljima, ovaj roman prikazuje autorkino zanimanje za socijalna i religijska pitanja, a ujedno i njenu veliku erudiciju i altruizam.

PROČITAJTE I OVO:  "Rudi": Dobar drugar Rudi

Najambicioznije delo Džordž Eliot uticalo je na mnoge velike romanopisce anglosaksonskog jezičkog područja, kao što su Henri Džejms, koji Eliotovu navodi kao omiljenu lektiru, Vilijem Fokner, Džejms Džojs i Virdžinija Vulf. Svoj veliki doprinos Eliotova je dala i u teorijskom proučavanju umetnosti romana.