O srpskoj zemlji, srpskom narodu i srpskoj duhovnosti, pišu književnici–Gete, Igo, Dostojevski… filozofi, putnici namernici, diplomate, ratni izveštači, istoričari – u knjizi „Serbija”
Hrestomatija „Serbija – srpski narod srpska zemlja, srpska duhovnost u delima stranih autora” (pesme i poeme, putopisi, dnevnici i memoari, besede i rasprave, pripovetke i romani, drame, eseji, pisma zapisi), koju je objavila izdavačka kuća „Itaka” iz Beograda, u dva toma, na više od 1.000 strana, bila je nekoliko godina najtraženija knjiga u međunarodnoj razmeni Narodne biblioteke Srbije. Knjigu su priredili Ratomir Damjanović, Novo Tomić i Sanja Ćosić. U drugom, dopunjenom izdanju, zastupljeno je 350 autora, sa više od 500 priloga. Knjiga obuhvata period od najranijih do današnjih dana. U drugom izdanju dodati su prilozi o bombardovanju Srbije 1999. godine.
Reč je o najkompletnijem izdanju, ističe Ratomir Damjanović, koje sadrži reagovanja stranaca kroz vekove, počev od 9. veka do današnjih dana, uz prve povesnice o Srbima iz Hristovog doba. Ključni kriterijumi prilikom izbora bili su književna vrednost teksta, autentičnost, zanimljivost i originalnost autorovih zapažanja o srpskoj zemlji i srpskom narodu, srpskom stvaralačkom biću, srpskim nacionalnim težnjama, motivima i mitovima, u kojima se osvetljava duh srpskog bića, kakav značajan događaj iz istorije ili istorijska ličnost. Upravo je duhovnost – linija koja dominira u knjizi, čak i kad teme nisu freske, manastiri ili poezija. Stranci zapažaju da su i same pesme svojevrsna „istorija”, i da su kod Srba istorija i umetnost snažno spojeni.
Nazivi poglavlja su: „Istorija u pesmi”, „Za krst časni i slobodu zlatnu”, „Spis o narodima”, „Svetlucavi sjaj oltara”, „Ustanci i prevrati”, „Kroz srpsku zemlju”, „Književnost i stvarnost”, „Veliki rat”, „Drugi svetski rat – rat koji traje”, „Bombe na Srbiju”, „Pravda za Srbiju”, „Sunovrat Evrope”.
U poslednjem poglavlju, na više od sto strana, date su bibliografija i beleške o autorima, u kojima su ponekad i čitave priče koje objašnjavaju nastanak nekih dela.
Najobimnije poglavlje ima naziv: „Kroz srpsku zemlju”. U njemu su putopisi, i to prvi putopisni zapisi iz 9. veka i prvi opširan putopis „Na dvoru srpskog kralja Milutina”, iz 1298, Teodora Metohita, grčkog pisca i diplomate. To je remek-delo putopisne literature. U hrestomatiji je zastupljeno još stotinak putopisa – od onih najstarijih do savremenih, čiji su autori Arno Gujon, Alesandro di Meo, i drugi.
Hrestomatija obuhvata sve periode u istorijskom hodu Srbije. Tri glavne tematske linije iskristalisane su u knjizi i one se dosledno provlače u svim zastupljenim žanrovima. Prvo, staro doba, tekstovi o freskama, manastirima, srednjovekovnoj književnosti, Nemanjićima, Hilandaru i Svetom Savi. Druga linija tiče se srpske borbe za opstanak, i slobodu: Kosovska bitka, srpski ustanci, Beograd kao poprište civilizacija, ustanička vremena i vođe Prvog i Drugog srpskog ustanka, a zatim i Prvi i Drugi svetski rat, raspad Jugoslavije i bombardovanje Srbije 1999. Veliki broj stranica posvećen je srpskom pitanju kroz vekove, jer su Srbi s vremena na vreme, „pokretači istorije”, i to u poglavljima: „Za Srbiju”, „Pravda za Srbiju”, „Sunovrat Evrope”.
O srpskoj zemlji, srpskom narodu i srpskoj duhovnosti, pišu umni ljudi sveta, književnici, filozofi, putnici namernici, diplomate, ratni izveštači, istoričari: Gete, Igo, Dostojevski, arhiepiskop Teofilakt, Konstantin Porfirogenit, Rebeka Vest, Puškin, Markes, Lav Tolstoj, Solženjicin, Oktavio Paz, Nikita Honijat, Evstatije Solunski, Bela Ahmadulina, Rabindranat Tagore, Ruževič, Zbignjev Herbert, Margerit Jursenar, Roman Jakobson, Džon Rid, Rostan, Balzak, Lamartin, Mickijevič, Ariosto, Teodor Metohit, Saramago, Adi, Grim, Karduči, Breht, Malaparte, Andersen, Alfonso Rejes, Apoliner, Žan Ditur, Handke, Bertoluči, Beson, Serensen, Jensen, Macini, Vilijem Denton, Andre Malro, Evlija Čelebija, Ranke, Kanic, Arčibald Rajs, Ledi Meri Vortli Montegju, D’Anuncio, Noam Čomski, Voznesenski, Dejvid Gibs, Dominik Liven, Pjer Pean, Žak Ogar, i drugi.
Nije reč, objašnjava Ratomir Damjanović, o afirmativnim tekstovima. Ti putnici, koji su prolazili kroz našu zemlju, nisu imali nameru da pišu hvalospeve. Oni su, jednostavno, tako videli našu zemlju i ljude, njenu istoriju i umetnost. Bez idealizacije, osim možda u romantičarskom dobu, kada Evropa otkriva da Srbi još postoje. Pesnici, naravno, dozvoljavaju sebi pesničku slobodu, ali i oni se bave stvarnim i realnim, bilo da su u pitanju istorija ili skorašnji događaji: Danuncio, Rostan, Grinberg, Breht, Oktavio Pas, Puškin, Nikita Stanesku, Kajoko Jamasaki, Babken Simonjan, Zou Difan…
Nemilosrdnom demonizacijom jednog evropskog naroda, sa dubokim duhovnim korenima, izražene slobodarske tradicije, u poslednje dve decenije, zapravo se razaraju duhovni temelji same Evrope, o čemu pišu: Čomski, Pinter, Handke, Hofenbauer, Ralf Hartman, Žan Ditur, Pjer Pean… Knjiga Pjer Peana najtemeljnija je i najdokumentovanija studija događaja i zločina prema Srbima. Nedavno se pojavila i knjiga Žaka Ogara, koja ima indikativan naslov: „Smrt Evrope u Prištini”.
Opšta slika, koja proizilazi iz knjige, naglašava Ratomir Damjanović, jeste da je u pitanju evropski narod bez istorijske sreće. Mali narod sa nacionalnom svešću i pretenzijama koje karakterišu velike i moćne narode, sa kojim se Evropa više puta poigrala, i koji se vekovima nalazio u žrvnju velikih sila. Kroz knjigu se, bez obzira na raznolikost žanrova, provlače tragično, herojsko, epsko-lirsko. Za mnoge će to biti Srbija koju ne poznaju, i Srbija daleko od slike koja je o njoj stvarana u nekoliko poslednjih decenija.
Autor: Zoran Radisavljević
Izvor: Politika